Het leven van de soldaten in Raversyde

Het leven van een soldaat is saai en monotoon. Wachten op de vijand ... De soldaten voerden werken uit, onderhielden het materiaal, deden klusjes, oefenden hun slagorde en liepen wacht. Maar, er was ook ruimte voor ontspanning.

Wat volgt is een citaat uit een studie naar het leven van soldaten die gestationeerd waren in het Nederlandse deel van de Atlantikwall:

Jarenlang verbleven duizenden Duitse soldaten in de bunkers van de Atlantikwall. De militairen die in de bunkers gestationeerd waren kwamen uit verschillende delen van het Duitse Rijk en uit de door Duitsland bezette gebieden. Soldaten uit vijandige legers werden door de Duitsers gevangengenomen. Als krijgsgevangene kregen ze de keus: afgevoerd worden naar een krijgsgevangenenkamp of in dienst gaan bij het Duitse leger, waarbij ze niet aan het front terecht zouden komen. Zo kon het gebeuren dat er onder andere krijgsgevangenen uit Georgië en India werden gestationeerd in Noord-Holland. 

De dagelijkse routine van de soldaten in de bunkers bestond uit het bewaken van de kustlijn, patrouilleren en het onderhouden van hun wapens en uitrusting. Ondanks dat er niet dagelijks gevochten hoefde te worden was het leven in de bunkers zwaar. De omstandigheden waren vaak primitief, de soldaten sliepen op harde bedden of britsen en deelden kleine ruimtes met veel mensen. Er was weinig privacy en het was er vaak vochtig en koud. Ook was er beperkte toegang tot vers water en voedsel. De soldaten aten veel ingeblikt voedsel, zoals cornedbeef met droog brood. Voor ontspanning lazen ze boeken, schreven brieven naar huis of speelden kaartspellen. Hoewel ze niet dagelijks in gevechten verwikkeld waren, leefden ze wel onder constante dreiging van geallieerde aanvallen vanuit de lucht of zee, wat voor een gespannen sfeer moet hebben gezorgd. Tegelijkertijd zullen de soldaten zich ook vaak verveeld hebben, omdat er, in tegenstelling tot het oostfront, aan de Hollandse kust weinig sprake van actie was.

Bron: Archeologiemuseum Noord-Holland, collectiehuisvanhilde.nl, Van schuilplaats tot schatkamer, 2024

Archeologen ontdekken de bunkers ... en het dagelijks leven van de soldaten!

Potjes, flesjes, kammen, tandenborstels, conservenblikken en dobbelstenen ... vondsten uit de bunkers aan de Nederlandse kust. (collectiehuisvanhilde.nl, 2024)

Los van het bovenstaande Nederlandse onderzoek is er eigenlijk tot op heden weinig historisch onderzoek dat een volledig beeld geeft van de ontspanning van de Duitse soldaat op de Atlantikwall. Wellicht was er veel ruimte voor ontspanning, werd er gelezen, gespeeld, gekaart. Was er theater en film. Werden er kantines voorzien en was er ook contact met het thuisfront. Maar historici leggen de focus vooral op de militair-technische aspecten en hebben nog maar wenig oog gehad voor de ontspanning 'van de vijand'.

Een historisch artikel van Mr. Meire over de ontspannig in het Belgisch leger ten tijde van WOII?

Mijn eigen onderzoek naar de aalmoezeniersdienst van het Belgisch leger toonde aan dat ontspanning in het leger wel degelijk een heel belangrijke functie had in het leven van de soldaten en vooral veel invloed had op het moreel van de troepen. Het Belgisch leger lag - net als de soldaten die de Atlantikwall bewaakten - ook een lange periode op wacht in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. 

Mijn onderzoek belicht hoe aalmoezeniers (dat zijn priesters die als soldaten-priester dienden in het leger) zorg droegen voor het moreel en de spirituele begeleiding van soldaten in een periode van onzekerheid en beperkte gevechtsacties. Ik beschrijf de organisatie van de aalmoezeniersdienst, de samenwerking tussen het leger en de kerk, en de keuzes die gemaakt werden om zowel religieuze als militaire doelstellingen te dienen. 

Mijn eigen onderzoek toont het belang van ontspanning en plezier aan als een essentieel element voor de mentale veerkracht van de soldaten. In het Belgisch leger zorgde de aalmoezeniersdienst samen met het liefdadigheidswerk van koningin Elisabeth voor de ziel en de ontspanning van soldaten. Ze konden spelletjes krijgen, keken samen film, gingen feesten, verkleedden zich en organiseerden maaltijden.